Yazım Kuralları: Yabancı Özel Adlar Nasıl Yazılır? (Dünya Turu Yapıyoruz!)

Yabancı Özel Adların Yazımı Nedir?

Yabancı özel adlar, Türkçenin ses yapısına ve alfabesine tam olarak uymayan, farklı dillerden dilimize geçmiş kişi, yer, kurum, eser veya marka isimleridir. Bu adların yazımında temel kural, dilimize tamamen yerleşmiş olanları Türkçenin okunuşuna göre (Londra, Paris) yazmak; henüz yerleşmemiş olanları veya bilim/sanat alanındaki özel isimleri ise orijinal dildeki şekliyle korumaktır (Shakespeare, New York). Bu kurallara dikkat etmek, yazılı iletişimin akıcılığı ve doğruluğu için çok önemlidir.

Merhaba gençler! Nasılsınız? Türkçe derslerinin en keyifli ama bazen de en kafa karıştırıcı konularından birindeyiz: Yabancı Özel Adların Yazımı. Hani şu, “Paris mi yazılır, yoksa Pari mi?” diye düşündüğümüz anlar var ya, işte onları bugün kökten çözüyoruz. Hazırsanız, kalemleri hazırlayın, bir dünya turuna çıkıp kuralları yerli yerinde oturtalım!

1. Temel Kural: Yerleşmiş Olanlar Türkçeye Uyar, Yerleşmeyenler Orijinal Kalır

Yabancı özel adları yazarken karşımıza iki farklı durum çıkar. Bunlara “Türkçeleşenler” ve “Orijinal Kalanlar” diyelim. Bu ayrımı yapmak, konunun yarısını halletmek demektir.

1.1. Türkçeleşen Özel Adlar (Coğrafi İsimlerin Çoğu)

Bazı yabancı yer adları (ülkeler, şehirler, bölgeler) dilimizde o kadar sık kullanılmış ki, artık kendi ses düzenimize uydurmuşuz. Bu isimleri yazarken, orijinal dillerindeki yazım şekillerini değil, Türkçede okundukları ve yerleştikleri şekliyle yazarız.

• Örnekler:
• İngilizce’de “London” iken bizde Londra.
• İtalyanca’da “Roma” iken bizde de Roma.
• İngilizce’de “Vienna” iken bizde Viyana.
• Almanca’da “Köln” iken bizde Köln (Burada okunuş korunur, ancak yabancı alfabedeki fazladan harfler atılır).

Unutmayın: Bu isimler dilimize yerleştiği için, sanki Türkçe bir kelimeymiş gibi davranıyoruz. Bu, işimizi kolaylaştırıyor!

1.2. Orijinal Kalan Özel Adlar (Kişi Adları ve Bazı Yerler)

Eğer bir isim dilimize yerleşmemişse, özellikle kişi adları, bilim, sanat veya teknoloji alanındaki özel adlar ise, bunları orijinal dildeki yazılış şekliyle korumak zorundayız. Yani harf harf kopyalıyoruz.

• Örnekler:
• Ünlü yazar William Shakespeare‘i “Şekspir” diye yazmıyoruz.
• Alman besteci Wolfgang Amadeus Mozart.
• Şehir adı: New York (Yeniyork demiyoruz).
• Nehir adı: Mississippi.

Püf Noktası: Eğer yabancı dildeki harfler (x, w, q gibi) Türk alfabesinde yoksa bile, orijinal adlarda bu harfleri kullanmaya devam ediyoruz.

2. En Kritik Nokta: Yabancı Özel Adlara Gelen Ekler

İşte öğrencilerin en çok hata yaptığı yer burası! Yabancı bir özel isme -e, -de, -den gibi ekler getirirken kesme işareti kullanmak zorundayız. Ancak kesme işaretinden sonraki ekin nasıl yazılacağı, adın türüne göre değişir.

2.1. Yer Adlarına Gelen Ekler (Türkçeleşenler)

Türkçeleşmiş yer adlarına ek getirirken, kesme işaretini kullanırız ve eki normal Türkçe kurallarına göre yazarız.

• Londra‘ya gittik.
• Paris‘ten döndüm.
• Pekin‘i gezmek isterim.

2.2. Orijinal Adlara Gelen Ekler (Kişi ve Kurum Adları)

Orijinal yazımını koruduğumuz yabancı özel adlara ek getirirken, ek, kelimenin Türkçede okunuşuna göre belirlenir. Bu, çok önemlidir!

Örneğin, ünlü Fransız yazar “Albert Camus” ismini ele alalım. Sonu ‘s’ ile bitiyor ama biz Fransızca kurallarına göre ‘Kamü’ diye okuyoruz. O zaman eki bu okunuşa göre getireceğiz.

• Camus (Kamü) → Camus‘nün eserleri.
• Washington (Vashington) → Washington‘da bir toplantı.
• New York (New York) → New York‘ta yaşamak.
• Shakespeare (Şekspir) → Shakespeare‘den alıntı.

Dikkat! Eğer adın sonunda sessiz harfle biten bir özel isim varsa ve biz bunu okurken de sessiz harfle bitiriyorsak, kesme işaretinden sonra gelen ekte ünsüz yumuşaması yapmayız. Yani ‘Kitap’ kelimesinde yumuşama olurken, özel adlarda olmaz.

Örnek: Brad Pitt’in filmi (Brad Pit’tin değil).

2.3. Yabancı Özel Adlarda Ek Kullanımı Özet Tablosu

Bu tablo, kesme işareti ve ek kurallarını kafanızda netleştirecek. Hadi bakalım, can alıcı noktaya odaklanalım:

3. Yabancı Eser, Kurum ve Marka Adlarının Yazımı

Kişi ve yer adlarını hallettik. Peki ya okuduğumuz kitaplar, izlediğimiz filmler ya da kullandığımız markalar?

3.1. Eser Adları (Kitap, Film, Dergi)

Yabancı dildeki kitap, dergi, film, tiyatro eseri gibi özel adları yazarken iki yöntemden birini kullanırız:

1. Eserin adını tırnak içinde (“…”) yazıp, sadece ilk kelimenin baş harfini büyük yaparız.
2. Eserin adını eğik yazı (italik) ile yazarız ve yine ilk kelimenin baş harfini büyük yaparız.

Örnek: The Old Man and the Sea ya da “The Old Man and the Sea” (Yaşlı Adam ve Deniz).

Ekler: Eser adına ek gelirse, kesme işareti tırnak işaretinden sonra konur. Örnek: “The Godfather”‘ı izledin mi?

3.2. Kurum ve Kuruluş Adları

Uluslararası kurum ve kuruluş adları da orijinal yazılışlarıyla korunur. Ancak bu adların kısaltmaları varsa, kısaltmaların okunuşuna göre ek getirilir.

• UNESCO‘ya üye olmak.
• NATO‘nun toplantısı.
• Microsoft‘un yeni ürünü.

4. Özel Durumlar ve Kaçınılması Gereken Hatalar

Türkçe öğretmeniniz olarak size son birkaç can simidi daha atayım ki, sınavda fire vermeyelim!

4.1. Ünlü Harf Uzatma İşareti (Düzeltme İşareti)

Eski ders notlarında bazen yabancı isimlerde düzeltme işareti (şapka, ^) kullanılması gerektiği söylenirdi. Ancak TDK, yabancı özel adların yazımında bu işareti kullanma zorunluluğunu büyük ölçüde kaldırmıştır. Yani “Pâris” veya “Âlmanya” gibi yazımlar doğru kabul edilmez. Standart Türkçe yazım yeterlidir.

4.2. Yabancı Özel Adlardan Türetilen Kelimeler

Eğer yabancı bir özel addan yeni bir kelime türetirsek, kesme işareti kullanmayız ve kelimeyi küçük harfle başlatırız. Bu kelimeler artık özel ad niteliğini kaybetmiştir.

• Fransa → Fransızca (Fransa’ca değil)
• İngiliz → İngilizleşmek
• Paris → Parisien (Parizyen)

4.3. Kısaltmaların Yazımı

Yabancı kurum ve kuruluşların kısaltmalarına ek getirirken, kısaltmanın son harfinin okunuşunu esas alırız. Bu, tıpkı Türkçe kısaltmalarda olduğu gibi işler.

• ABD (A-B-D) → ABD‘ye
• BBC (B-B-C) → BBC‘den

Gördüğünüz gibi gençler, yabancı özel adların yazımı gözünüzü korkutmasın. Temelde iki kural var: Yerleştiyse Türkçeleşir, yerleşmediyse orijinal kalır. Ekler ise okunuşa göre gelir. Bu mantığı kavradığınızda, ister Çin’deki bir şehri yazın, ister bir İngiliz şairin adını, asla hata yapmazsınız. Türkçe, kurallı olduğu kadar esnek bir dildir, yeter ki mantığını yakalayalım!