Realizm (Gerçekçilik): Edebiyatta Selfie Filtresiz Hayatın Aynası

Merhaba Gençler! Bugün Realizmi Hallediyoruz

Merhaba sevgili gençler, edebiyatın en dürüst, en tarafsız akımıyla tanışmaya hazır mıyız? Bugün, 19. yüzyılda ortaya çıkan ve hayatı olduğu gibi, makyajsız bir fotoğraf gibi yansıtan Realizm (Gerçekçilik) akımını enine boyuna inceleyeceğiz. Hazırsanız, edebiyat laboratuvarımızın kapılarını açıyoruz!

Realizm (Gerçekçilik) Nedir?

Realizm, 19. yüzyılın ikinci yarısında, aşırı duygusal ve hayalperest Romantizm akımına bir tepki olarak Fransa’da doğan edebiyat ve sanat akımıdır. Realizmin temel amacı, hayatı bilimsel bir gözlemle, tarafsızca ve olduğu gibi yansıtmaktır. Sanatçı, eserine kendi duygu ve düşüncelerini katmaz, adeta bir fotoğraf makinesi gibi toplumsal gerçekliği kaydeder. Realist yazarlar, sıradan insanların günlük yaşamlarını, toplumsal sorunları ve çevre-insan ilişkisini detaylı betimlemelerle okuyucuya sunar.

Realizmin Edebiyattaki Doğuş Sebebi: Romantizmden Bıkmak

Realizm birdenbire ortaya çıkmadı. Ondan önceki akım olan Romantizm, her şeyi duyguyla, tesadüflerle ve abartılı olaylarla anlatıyordu. Kahramanlar ya çok iyiydi ya da çok kötü; araları yoktu. Realistler ise “Durun bir dakika!” dedi. Hayat, sadece büyük aşklar ve kahramanlıklar değildir. Hayat, sokaktaki insanın yaşadığı zorluklar, küçük detaylar, basit ve mantıklı olaylar zinciridir. İşte bu yüzden Realizm, edebiyatı hayal dünyasından alıp ayakları yere bastırdı.

Realizm vs. Romantizm: Duygu mu, Gerçek mi?

Bu iki akım arasındaki farkı iyi anlarsak, Realizmi cebimize koymuş oluruz. Haydi, karşılaştırmalı bir tablo ile bu farkları netleştirelim:

Realizmin Olmazsa Olmaz Özellikleri

Realist bir eseri gördüğünüzde hemen tanımanız için bilmeniz gereken temel maddeler şunlardır. Bunlar aynı zamanda bir Realist yazarın çalışma prensipleridir:

• Gözlem Esastır: Realist yazar, yazacağı konuyu, ortamı ve karakterleri uzun uzadıya gözlemler. Adeta bir bilim insanı gibi not alır, araştırma yapar.
• Çevre Betimlemesi: Mekan betimlemeleri çok detaylıdır. Çünkü Realizmde çevre, karakterin kişiliğini ve davranışlarını belirler. Bir karakterin yaşadığı odayı veya sokağı ne kadar iyi bilirsek, onu o kadar iyi anlarız.
• Nesnellik (Tarafsızlık): Yazar, anlattığı olaylara ve karakterlere asla müdahale etmez, taraf tutmaz. Karakteri yargılamaz, sadece onu bize sunar.
• Dil ve Üslup: Sadece eğitimli kesimin değil, halkın kullandığı dil de eserde yer bulur. Anlatım sade ve anlaşılırdır.
• Psikolojik Derinlik: Karakterler sadece dış görünüşleriyle değil, iç dünyaları, düşünceleri ve çatışmalarıyla da işlenir.
• Roman ve Öykü Önemli: Realizm, en güçlü ifadesini roman ve öykü türlerinde bulmuştur. Çünkü bu türler, detaylı betimlemeye en uygun olanlardır.

Dünya Edebiyatında Realizmin Devleri

Realizm, dünya edebiyatına damga vuran pek çok önemli ismi kazandırmıştır. Bu isimler, eserleriyle toplumsal gerçekleri acımasızca yüzümüze vurmuştur:

Honoré de Balzac: Detayların Efendisi

Balzac, Fransız edebiyatının en büyük Realistlerinden biridir. Onun eserlerinde sadece karakterler değil, evlerin perdelerinden mutfak eşyalarına kadar her detay betimlenir. Balzac’ın amacı, tüm Fransız toplumunu “İnsanlık Komedyası” adını verdiği devasa bir eserler dizisinde kaydetmekti. Eğer bir yazarın eserinde sayfa sayfa mekan tasviri görüyorsanız, bilin ki Balzac’ın izinden gidiyordur.

Gustave Flaubert ve Madam Bovary

Flaubert, Realizmin zirvesidir. Onun ünlü eseri Madam Bovary, hayalperest bir kadının gerçek hayatın sıkıcılığıyla mücadelesini anlatır. Flaubert, eseri yazarken o kadar titizdi ki, tek bir sayfayı bazen günlerce düzeltirdi. Onun tarafsızlığı, karakteri yargılamadan okuyucuya sunmasıyla ünlüdür.

Diğer Önemli Temsilciler

Realizm sadece Fransa’da kalmadı. Rusya’da Dostoyevski (derin psikolojik analizleriyle), Tolstoy (toplumsal panoramalarıyla) ve Çehov (kısa öyküdeki ustalığıyla) Realizmin farklı kollarını geliştirdiler. İngiltere’de Charles Dickens, toplumsal eleştirileriyle bu akıma katkıda bulundu.

Türk Edebiyatında Realizmin Yansımaları

Türk edebiyatında Realizm, Tanzimat Dönemi’nde Romantizmin etkisini kırmaya başladığı dönemde ortaya çıktı. İlk Realist eserler, yanlış Batılılaşma, kölelik ve eğitimsizlik gibi toplumsal sorunları ele aldı.

Türk Edebiyatındaki Öncüler ve Önemli Eserler

Realizme geçiş, Recaizade Mahmut Ekrem’in Araba Sevdası romanıyla başlar. Bu eser, edebiyatımızdaki ilk Realist roman olarak kabul edilir ve Batı’yı yanlış anlayan Bihruz Bey’in komik durumunu anlatır.

• Sami Paşazade Sezai: Sergüzeşt romanında esaret konusunu Realist bir bakış açısıyla işledi.
• Halit Ziya Uşaklıgil: Türk romanını batılı anlamda zirveye taşıyan isimdir. Mai ve Siyah ile Aşk-ı Memnu romanları, Realizmin psikolojik derinliğini ve detaylı çevre betimlemelerini en iyi yansıtan eserlerdir.
• Mehmet Rauf: Eylül romanıyla edebiyatımızda psikolojik romanın ilk başarılı örneğini verdi. Realizmin karakterlerin iç dünyasına ne kadar odaklandığını gösterdi.
• Reşat Nuri Güntekin: Özellikle Çalıkuşu gibi eserlerinde Anadolu gerçeklerini, gözleme dayalı bir üslupla anlattı.
• Yakup Kadri Karaosmanoğlu: Yaban ve Kiralık Konak gibi eserleriyle toplumsal değişimleri ve çatışmaları Realist bir dille aktardı.

Önemli Bir Not: Gençler, eski notlarınızda adı geçmiş olabilir, ancak Ahmet Haşim, Realist değil, Sembolist bir şairdir. Realistler fotoğraf çeker, Sembolistler ise fotoğrafa duygu katar. Bu ayrımı unutmayalım!

Naturalizm: Realizmin Bir Tık Ötesi

Realizm akımı, bazı yazarlara yeterince “gerçekçi” gelmedi. Onlar, gerçeği sadece gözlemlemekle kalmayıp, bilimsel yasalarla açıklamayı amaçladılar. İşte bu noktada, Realizmin daha katı ve determinist (belirlenimcilik) bir kolu olan Naturalizm (Doğalcılık) ortaya çıktı.

Naturalizmin Farkı Nedir?

Naturalistler, insan karakterinin kalıtım (genetik) ve çevre tarafından belirlendiğine inanırlar. Onlar için sanatçı, bir bilim insanı gibi, karakterlerini adeta bir laboratuvarda deney yapar gibi inceler. Realizmde yazar gözlemcidir, Naturalizmde ise yazar deneycidir.

Naturalist eserlerde, toplumun alt tabakaları, çirkin ve acımasız gerçekler daha açık ve sansürsüz bir dille anlatılır. Örneğin, bir Realist yazar, fakir bir ailenin yaşamını betimlerken, bir Naturalist yazar o ailenin yoksulluktan dolayı nasıl suç işlediğini, kalıtımsal hastalıklarını ve sosyal çöküşünü bilimsel bir rapor yazar gibi anlatır.

Naturalizmin Temsilcileri

Naturalizmin en büyük ismi Fransız yazar Emile Zola‘dır. Türk edebiyatında ise Hüseyin Rahmi Gürpınar, özellikle İstanbul’un kenar mahallelerindeki yaşamı, batıl inançları ve halkın dilini Naturalist bir yaklaşımla eserlerine taşımıştır.

Realizmin Edebiyatımızdaki Kalıcı İzleri

Realizm, sadece 19. yüzyılda kalmış bir akım değildir. Günümüz yazarlarının çoğu da temelde Realist bir bakış açısıyla hareket eder. Çünkü okuyucu, kendi hayatından izler gördüğü, inandırıcı karakterlerle karşılaştığı hikayeleri daha çok sever. Realizm, edebiyatın hayalden gerçeğe, gökten yere inmesini sağlayan, bu sayede hem toplumu eleştiren hem de okuyucuyu düşündüren en önemli akımdır.

Sevgili gençler, artık Realist bir eseri elinize aldığınızda, yazarın ne kadar titiz bir gözlem yaptığını, duygularını nasıl geri planda tuttuğunu çok daha iyi anlayacaksınız. Edebiyat yolculuğunuzda bol Realist okumalar dilerim!