Edebiyatın Gelenekçi Asi Çocukları: Hisarcılar Akımı ve Özellikleri
Hisarcılar Edebiyat Akımı Nedir?
Hisarcılar, 1950’li yıllarda ortaya çıkan ve 1960’larda güçlenerek otuz yıl boyunca varlığını sürdüren, Türk edebiyatında geleneksel değerleri ve milli kültürü savunan önemli bir edebi topluluktur. Özellikle Garip ve İkinci Yeni akımlarının aşırı yenilikçi, anlaşılması zor diline tepki olarak doğmuşlardır. “Dilimiz milli, sanatımız milli” ilkesiyle hareket ederek, sade, anlaşılır ve köklerine bağlı bir Türkçe kullanmayı amaçlamışlardır.
Merhaba gençler! Bugün edebiyatımızın o geleneklerine sıkı sıkıya bağlı, ama aynı zamanda modern akımlara karşı duruş sergilemekten çekinmeyen “Hisarcılar” topluluğunu mercek altına alıyoruz. Şöyle düşünün: Herkesin deli gibi modernleştiği, soyutlaştığı bir dönemde, onlar çıkıp “Bizim öz değerlerimiz nerede kaldı?” diye soran bir arkadaş grubuydu. Bizim edebiyatımızın o sağlam köklerini koruma görevini üstlendiler.
Peki, bu hareketin adı neden “Hisarcılar”? Çünkü bu güzel insanlar, tüm fikirlerini ve eserlerini 1950 yılında yayımlanmaya başlayan Hisar dergisi etrafında topladılar. Dergi, tam 31 yıl boyunca (1950-1980) aralıksız yayımlandı ve bu da onların ne kadar kararlı bir duruş sergilediğini gösteriyor. Hadi gelin, bu duruşun temel taşlarına bakalım.
Hisarcıların Edebiyata Bakışı: Temel İlkeler Nelerdi?
Hisarcıların en büyük özelliği, edebiyatı bir laboratuvar gibi görmemeleriydi. Onlar için sanat, milletin ruhunu yansıtmalıydı. Bu yüzden de kendilerinden önceki iki büyük akıma, yani Garipçilere (Orhan Veli ve arkadaşları) ve İkinci Yeni’ye karşı çıktılar. İşte onların kırmızı çizgileri:
- Dilimiz Milli Olmalı: Hisarcılar, dilin milletin en değerli hazinesi olduğuna inanıyordu. Dildeki aşırı sadeleşmeye ve yapay yabancı kelimelerin kullanımına karşı çıktılar. Öz Türkçe kelimeleri, halkın kullandığı temiz Türkçeyi savundular.
- Sanatçı Bağımsız Olmalı: Onlara göre sanat, hiçbir ideolojinin veya siyasi görüşün aracı olmamalıydı. Sanat, sadece sanat için yapılmalıydı. Bu, onların en çok eleştirildiği noktalardan biri olsa da, sanatsal bağımsızlık onlar için çok önemliydi.
- Şiirde Gelenek Şart: Özellikle İkinci Yeni’nin (Kapalı, imgelerle dolu şiir) ve Garip’in (Ölçü, uyak reddi) getirdiği aşırı serbestliğe karşı çıktılar. Şiirde ölçü, uyak ve nazım biçimlerinin gerekliliğini savundular.
- Yenilik Gelenekten Kopmamalı: “Yenilik olsun ama kökümüzü unutmayalım” dediler. Onlara göre yenilik, geçmişin değerlerini yok sayarak değil, onları güncelleyerek yapılmalıydı.
Hisarcılar Kime Karşı Çıktı? (Edebi Kavga)
Gençler, edebiyat tarihinde kimin kime karşı çıktığını bilmek, akımları anlamanın yarısıdır. Hisarcılar, aslında hem geçmişteki hem de kendi dönemlerindeki iki büyük akımla ciddi bir mücadele içindeydi:
1. Garip Akımına Tepki (Birinci Yeni)
Garipçiler (Orhan Veli, Melih Cevdet, Oktay Rifat), şiirde her türlü kuralı, ölçüyü, kafiyeyi çöpe atmışlardı. Hisarcılar ise bu durumu, şiirin estetiğini ve ahengini bozmak olarak gördü. Onlara göre şiir, sıradan bir nesir (düzyazı) gibi olamazdı.
2. İkinci Yeni Akımına Tepki
İkinci Yeniler, şiiri o kadar soyut, o kadar kapalı hale getirdi ki, okuyanlar anlamakta zorlandı. Hisarcılar, “Sanat, okuyucuyla arasına duvar örmez, köprü kurar!” diyerek, bu anlaşılmazlığa şiddetle karşı çıktılar. Onlar için sanatın dili, milletin dili olmalıydı.
Hisarcılar Topluluğunun Öncü İsimleri
Hisarcılar, büyük bir dergi etrafında toplandığı için çok sayıda yazarı bünyesinde barındırdı. Ancak bu hareketin kurucu ve en önemli isimlerini aklımızda tutmalıyız. (Not: Giriş metninde yanlış verilen Adalet Ağaoğlu, Cevat Çapan gibi isimler bu akımdan değildir. Biz doğru isimleri öğreniyoruz!)
| Yazar/Şair Adı | Öne Çıkan Özellik | Akılda Kalıcı İpucu |
|---|---|---|
| Mehmet Çınarlı | Hisar dergisinin kurucusu ve akımın en önemli teorisyeni. | Akımın “Çınarı” (Temel direği) |
| İlhan Geçer | Şiirlerinde aşk, doğa ve geleneksel temaları işleyen güçlü bir şair. | Hisar’ın “Geçen” zamanı (Devamlılığı) |
| Mustafa Necati Karaer | Halk şiiri geleneğinden beslenen, sade dilli şair. | Milli değerleri “Karaer” gibi sağlam savunan. |
| Gültekin Samanoğlu | Şiirlerinde yurt sevgisi ve mistik temaları işleyen isim. | Geleneksel “Gül” motiflerini kullanan. |
Neden Hisarcıları Öğrenmeliyiz? Edebi Mirasları
Peki, bu kadar gelenekçi bir akım, modern edebiyatımız için neden bu kadar önemli? Çünkü Hisarcılar, 1950 sonrası edebiyatın tamamen soyutlaşmasına ve Batı taklitçiliğine kaymasına engel olan bir denge unsuru oldular. Onların sayesinde edebiyatımız, tamamen kopukluk yaşamadı ve köklerine geri dönme fırsatı buldu.
Onların bıraktığı miras, özellikle günümüzde milli ve manevi değerleri öne çıkaran birçok genç şair ve yazar için hala bir esin kaynağıdır. Şiirde ölçü ve ahengin önemini bize yeniden hatırlattılar. Onlar, edebiyatın sadece entelektüeller için değil, tüm millet için var olduğunu savunan bir nesildi.
Hisarcıların Eleştirildiği Noktalar
Her akım gibi Hisarcıların da eleştirilen yanları vardı. En büyük eleştiriler şunlardı:
- Aşırı Tutuculuk: Bazı eleştirmenler, Hisarcıların yeniliğe tamamen kapalı olduğunu ve edebiyatın doğal gelişimini yavaşlattığını savundu.
- İdeolojik Yakınlık: Sanatın bağımsızlığını savunmalarına rağmen, eserlerinde milli ve muhafazakar bir dünya görüşünün baskın olduğu iddia edildi.
- Sınırlı Etki Alanı: Hisar dergisi uzun süre yayımlansa da, özellikle büyük şehirlerdeki entelektüel çevreler üzerinde İkinci Yeni kadar geniş bir etki yaratamadılar.
Unutmayalım ki gençler, edebiyat bir savaştan ibarettir; farklı seslerin, farklı görüşlerin çarpışmasıdır. Hisarcılar da bu savaşta “Geleneklerimiz bizim kalemimizdir” diyen güçlü bir sesti. Onların eserlerini okumak, bize hem dilimizin güzelliğini hem de milli kimliğimizin edebiyattaki yansımalarını görme fırsatı sunar.
Konuyu tam olarak kafamıza yerleştirmek için, sizden ricam: Bir Hisarcı şairin (Örneğin İlhan Geçer) şiiri ile bir İkinci Yeni şairinin (Örneğin Cemal Süreya) şiirini karşılaştırın. Aradaki dil ve tema farkını hemen göreceksiniz. İşte o fark, Hisarcıların edebiyatımızdaki yerini net bir şekilde gösteriyor!
